Wypadek przy pracy

  1. Wypadek przy pracy – odszkodowanie od pracodawcy

Z roku na rok wzrasta liczba wypadków przy pracy. Zgodnie z danymi zgromadzonymi przez Główny Urząd Statystyczny liczna poszkodowanych w wypadkach przy pracy w roku 2015 wyniosła ogółem 87 622 osoby. Z zarejestrowanych danych wynika, że 86 824 osoby uległy wypadkom o lekkim skutku, 245 osób wypadkom z ciężkimi obrażeniami ciała natomiast 303 osoby wypadkom śmiertelnym.

W większości przypadków poszkodowany pracownik poprzestaje na uzyskaniu jednorazowego odszkodowania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które nie zadośćuczyni w całości odniesionemu uszczerbkowi, gdyż jest ograniczone z mocy ustawy. W takim wypadku, jeżeli pracownik poniósł skodę z winy pracodawcy to znaczy w skutek jego zaniedbań, należy mu się odszkodowanie od pracodawcy. W niektórych sytuacjach, aby otrzymać odszkodowanie nie jest konieczna wina pracodawcy, wiąże się to z zaawansowaną techniką działania przedsiębiorstwa  tj. branż o wyższym stopniu zagrożenia jak kolej, górnictwo, firmy budowlane, przedsiębiorstwa energetyczne  czy wodociągowe. W takiej sytuacji pracodawca odpowiada niezależnie od winy, tj. na zasadnie ryzyka.

W orzecznictwie sądowym podnosi się, że możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od pracodawcy ma charakter uzupełniający. Pracownik może skutecznie wystąpić przeciwko pracodawcy dopiero po uzyskaniu świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego wypłacanego przez ZUS (tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 29 lipca 1998 r., sygn. akt II UKN 155/98).

Pracownik nie będzie mógł dochodzić odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego zanim nie zostaną rozpoznane jego roszczenia o jednorazowe odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy przyznawane przez ZUS.

W sytuacji wystąpienia przez pracownika z roszczeniami odszkodowawczymi z powodu szkody doznanej wskutek wypadku przy pracy, nie może w postępowaniu sądowym powołać się jedynie na fakt zaistnienia wypadku przy pracy, który stwierdzony został protokołem powypadkowym. Zobowiązany jest wykazać ciążącą na pracodawcy odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego, poniesioną szkodę oraz związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem a powstaniem szkody.

To na pracowniku spoczywa w tym wypadku ciężar dowodu (art. 6 k.c.). Kodeks cywilny określa jako podstawową zasadę odpowiedzialności na zasadzie winy. Opiera się ona na treści art. 415 k.c., w myśl którego – kto ze swej winy wyrządził drugiemu szkodę, jest zobowiązany do jej naprawienia.

Winą pracodawcy może być w szczególności zaniedbanie obowiązków związanych z zapewnieniem pracownikowi bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Wskazać należy, że pracodawca odpowiada nie tylko za naruszenie przepisów bhp, ale także za złamanie ogólnych zasad bhp, wynikających z doświadczenia życiowego czy reguł bezpiecznego wykonywania określonego rodzaju pracy.

Odpowiedzialność pracodawcy może być też ukształtowana na zasadzie ryzyka tzn. niezależnie od jego winy. Wynika to bezpośrednio z art. 435 k.c., w myśl którego prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego zakładu, chyba że szkoda powstała wskutek siły wyższej lub wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi on odpowiedzialności.

Przepis ten będzie miał zastosowanie w szczególności do: zakładów energetycznych, firm transportowych, budowlanych, kopalni, hut itp. Pracodawcy ci wykorzystują w swoim interesie siły przyrody, które stanowią z istotne zagrożenie.

Podkreślić należy, że w procesie o odszkodowanie od pracodawcy, którego odpowiedzialność jako prowadzącego przedsiębiorstwo wprawiane w ruch siłami przyrody oparta jest na zasadzie ryzyka (art. 435 § 1 k.c.), nie należy ustalać, czy po stronie pracodawcy występuje wina lub bezprawne zaniedbanie w zakresie obowiązków dotyczących stworzenia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 14 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 853/00). Nie ma zatem znaczenia, czy można przypisać pracodawcy winę, gdyż jego wina lub jej brak nie jest w tym przypadku przesłanką odpowiedzialności.

Okolicznościami, które mogą spowodować wyłączenie odpowiedzialności pracodawcy, są: siła wyższa, wyłączna wina poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą pracodawca nie odpowiada. Poprzez siłę wyższą należy tu rozumieć zdarzenie wyjątkowe, nadzwyczajne, którego zajście jest niemożliwe do przewidzenia i zapobieżenia. Przykładowo może to być pożar, uderzenie pioruna, powódź, wojna lub zamieszki wewnętrzne.

Jeżeli pracodawca jest odpowiedzialny za wypadek pracownika, jest on zobowiązany pokryć należne odszkodowanie z własnej kieszeni. W dzisiejszych czasach większość przedsiębiorstw jest ubezpieczona na takie wypadki i przenosi odpowiedzialność wypłaty odszkodowania na swojego ubezpieczyciela. W takiej sytuacji pracodawca nie odczuje negatywnych konsekwencji wypadku a pracownik nie musi obawiać się o swoje stanowisko pracy.

Karolina Berdowska

radca prawny

This image has an empty alt attribute; its file name is ZNAK_MIASTO_POZIOM-1024x396.jpg

UPADŁOŚĆ KONSUMENCKA – zmiany od marca 2020 r.

Instytucja upadłości konsumenckiej została wprowadzona przez ustawodawcę, aby pomóc osobom fizycznym, nie prowadzącym działalności gospodarczej, którzy stali się z różnych przyczyn niewypłacalni. Od marca 2020 r. istotnie zmieni się procedura dotycząca możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Dotychczas przepisy przewidywały, że:

1. Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

2. Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku:
1) w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe według przepisów tytułu niniejszego, jeżeli

postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek dłużnika,

2) ustalony dla dłużnika plan spłaty wierzycieli uchylono na podstawie przepisu art. 49120 uchylenie planu spłaty wierzycieli,
3) dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom ustawy nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości,
4) czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli
– chyba że przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.
3. Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań, chyba że do niewypłacalności dłużnika lub zwiększenia jej stopnia doszło pomimo dochowania przez dłużnika należytej staranności lub przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

4. Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dane podane przez dłużnika we wniosku są niezgodne z prawdą lub niezupełne, chyba że niezgodność lub niezupełność nie są istotne lub przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

5. Do wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela ust. 2–4 nie stosuje się.

Nowelizacja ustawy uchyliła powyższy przepis, co oznacza, że wprowadzone zmiany przewidują, że aktualnie każdy dłużnik może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej i to niezależnie od tego czy doprowadził do swojej niewypłacalności w sposób umyślny czy też w sposób nieumyślny (np. utrata pracy, choroba, śmierć drugiego małżonka). Kwestia przyczyny niewypłacalności nie będzie badana przez sąd (tak jak to miało miejsce dotychczas) na etapie rozpoznawania wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, a dopiero na kolejnym etapie tj. przy ustalaniu planu spłaty przez syndyka.  Nowe przepisy przewidują również zmiany w zakresie kręgu osób, które mogą skutecznie ogłosić upadłość konsumencką. W wyniku nowelizacji osoby zadłużone prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą będą traktowane w taki sam sposób jak konsumenci. Co oznacza, że również oni będą mogli złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.

Niezależnie od powyższego składając wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej należy liczyć się z licznymi konsekwencjami. W momencie rozpoczęcia postępowania upadłościowego syndyk przejmuje nadzór nad majątkiem dłużnika. Syndyk dokonuje likwidacji majątku dłużnika – nieruchomości (np. mieszkania) oraz ruchomości (np. samochodu). Dłużnik może również stracić część wynagrodzenia za pracę lub część emerytury. Ponadto, jeżeli upadłość ogłosi jeden z małżonków to automatycznie między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa, zaś majątek wspólny wejdzie do masy upadłościowej. Co istotne w sytuacji, gdy mieszkanie dłużnika zostanie zlicytowane może on wnioskować o równowartość przeciętnego czynszu za okres od roku do dwóch lat, aby zabezpieczyć swoje potrzeby mieszkaniowe.

Należy pamiętać, że ogłoszenie upadłości z całkowitym umorzeniem zadłużenia występuję w praktyce bardzo rzadko. Dotyczy to sytuacji, gdy dłużnik jest osobą całkowicie niezdolną do pracy oraz nie posiada żadnego majątku. W praktyce większość wniosków o ogłoszenie upadłości konsumenckiej dotyczy sytuacji, gdzie dłużnicy wpadli w spiralę długów, zaciągali liczne pożyczki tzn. „chwilówki” i stracili kontrolę nad liczbą oraz wysokością zobowiązań. W takich sytuacjach niekiedy sądy oddalały wnioski o ogłoszenie upadłości konsumenckiej zarzucając dłużnikom rażące niedbalstwo po ich stronie. W wyniku wprowadzonych zmian sąd nie będzie już badał przyczyn niewypłacalności dłużnika, a w konsekwencji istotnie wzrośnie liczba ogłaszanych upadłości konsumenckich.

Decyzję o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej należy podejmować jednak z rozwagą oraz licząc się z licznymi konsekwencjami. Warto przez zainicjowaniem postępowania zasięgnąć fachowej porady prawnej, aby uzyskać pełną informację o przebiegu postępowania i jego skutkach. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest pierwszym etapem, kolejnym jest ustalenie planu spłaty przez syndyka i dopiero po jego zrealizowaniu może dojść do faktycznego oddłużenia dłużnika. Należy mieć na względzie, że postępowanie upadłościowe jest złożonym i długotrwałym procesem.

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składa się na formularzu. Od wniosku należy uiścić opłatę sądową w wysokości 30 zł. Opłacony wniosek należy złożyć w Sądzie Rejonowym Wydziale Gospodarczym właściwym dla miejsca zamieszkania dłużnika.